CEVAP ANAHTARI

1. Atmosferin bileşenleri şunlardır: %21 oksijen, %78 azot ve %1 diğer gazlar. Diğer gazlar arasında su buharı, karbondioksit ve diğerleri bulunur. Özellikle su buharı ve karbondioksitin yüksek olması, sıcaklık birikimine katkıda bulunur. Bu durum, iklim olaylarına etki eder.
2. Atmosferin katmanları şunlardır: troposfer, stratosfer, mezosfer, termosfer ve ekzosfer. Troposfer, yeryüzünü yakından çevreler ve iklim olaylarına katkıda bulunur. Stratosferde ozon tabakası bulunur ve bu katmanda yatay hava hareketleri görülür. Mezosfer, meteorların yandığı ve çok az oksijenin bulunduğu bir katmandır. Termosfer, yüksek sıcaklıklara sahiptir ve radyo dalgaları bu katmandan yansır. Ekzosfer, atmosferin en dış katmanıdır ve uzayla sınır oluşturur.
3. Hava durumu, günlük yaşamımızı birçok şekilde etkiler. Örneğin, yağışlı bir günde şemsiye kullanarak yağmurdan korunuruz. Aşırı sıcak havalarda dışarıya çıkmamaya çalışırız. Soğuk havalarda kalın giysiler giyeriz. Sisli veya karlı günlerde ulaşım sorunları yaşanabilir, hava ulaşımı etkilenebilir.
4. İklim, giyim tarzını, konut yapılarını, nüfus dağılışını ve ekonomik etkinlikleri etkiler. Soğuk bölgelerde kalın giysiler kullanılırken, sıcak bölgelerde ince giysiler tercih edilir. Yağışlı bölgelerde ahşap evler yaygınken, kurak bölgelerde kerpiç yapılar tercih edilir. İklim ayrıca nüfus dağılışını ve ekonomik etkinlikleri de etkiler. Örneğin, tarım ve hayvancılık faaliyetleri iklim koşullarına bağlıdır.
5. Dünya'nın şekli nedeniyle enleme bağlı olarak sıcaklık değişir. Ekvator'dan kutuplara gidildikçe güneş ışınlarının düşme açısı küçülür, bu da sıcaklığı azaltır. Güneşin günlük hareketi nedeniyle hava sıcaklığı gün içinde değişir. Güneş'ten gelen enerji ve yerden ışıma arasındaki dengeye bağlı olarak hava ısınır veya soğur. Yıllık hareket nedeniyle sıcaklık yıl boyunca değişir.
6. Sıcaklık, farklı bölgelerde farklıdır. Ekvator bölgesinde sıcaklık yıl boyunca nispeten sabit ve yüksektir. Kutup bölgelerinde sıcaklık düşüktür ve büyük yıllık değişimler gösterir. Ilıman bölgelerde mevsimler belirgin olarak hissedilir, sıcaklık ılıman bölgelerde daha dengeli dağılır.
7. Karalar, denizlere göre daha hızlı ısınır ve soğur. Bu nedenle yeryüzündeki en yüksek ve en düşük sıcaklıklar karalarda yaşanır. Kuzey Yarım Küre'de sıcaklıklar Güney Yarım Küre'ye göre daha yüksektir, çünkü karaların daha geniş bir alanı kaplar. Denizden esen rüzgârlar, kışın ısıtıcı ve yazın serinletici etkilere sahiptir. Kıyılardaki yıllık ve günlük sıcaklık farkları iç kesimlere göre daha düşüktür.
8. Kutuplara yakın bölgelerden esen rüzgarlar sıcaklığı düşürür çünkü soğuk bölgelerden gelirler. Ekvator'a yakın bölgelerden esen rüzgarlar sıcaklığı yükseltir çünkü sıcak bölgelerden gelirler. Örneğin, Türkiye'de kuzeyden esen rüzgarlar sıcaklığı düşürürken, Arjantin'de güneyden esen rüzgarlar sıcaklığı düşürür. Ters yönde esen rüzgarlar ise sıcaklığı artırır.
9. Hava basıncı, barometre adı verilen bir aletle ölçülür. Hava basıncını etkileyen faktörler şunlardır: Yer çekimi: Yer çekimi, basıncı artırır ve yüksek basınç alanlarına katkıda bulunur. Yükseklik: Yükseklere çıkıldıkça hava basıncı azalır çünkü atmosferin yoğunluğu azalır. Sıcaklık: Isınan hava genleşir ve yükselir, bu nedenle basınç azalır. Soğuyan hava ise sıkışır ve basınç artar. Hava yoğunluğu: Daha yoğun hava, daha yüksek basınca neden olur. Dinamik etkenler: Yatay ve dikey hava hareketleri, basınçta değişikliklere yol açar. Alçak basınç merkezlerinde hava yükselirken, yüksek basınç merkezlerinde hava alçalır.
10. Hava basıncının oluşturduğu basınç merkezleri iki ana tipe ayrılır: termik ve dinamik basınç merkezleri. Termik Basınç Merkezleri: Termik basınç merkezleri, Ekvator ve kutuplar çevresinde oluşur. Ekvator çevresindeki hava, yıl boyunca ısınarak yükselir ve termik kökenli alçak basınç oluşturur. Kutuplarda ise hava sürekli soğuyarak alçalan hava, termik kökenli yüksek basınç oluşturur. Dinamik Basınç Merkezleri: Dinamik basınç merkezleri hava hareketlerine bağlı olarak oluşur. Ekvator'da yükselen hava kütlesi, 30° enlemlerinde sıkışma ve yeryüzüne alçalma nedeniyle dinamik kökenli alçak basınç oluşturur. Aynı şekilde kutup rüzgârları ile batı rüzgârları arasındaki çarpışmalar sonucu da dinamik kökenli alçak basınçlar oluşabilir.
11. Dünya'nın kendi ekseni etrafında dönmesi, rüzgârların yönünü etkiler. Kuzey Yarım Küre'de rüzgârlar sağa, Güney Yarım Küre'de ise sola doğru saparlar. Bu nedenle Dünya'nın dönmesi, rüzgârların yönünü belirler. 0°, 30°, 60° ve 90° enlemleri arasındaki rüzgârlar alize, batı ve kutup rüzgârları olarak adlandırılır.
12. Föhn (fön) rüzgârları, bir hava kütlesinin bir dağ yamacı boyunca yükseldikten sonra dağın diğer yamacından alçalmasıyla oluşur. Hava, yükselirken soğur. Alçalırken ısınır. Bu nedenle föhn, estiği yere sıcak ve kuru hava taşır. Föhn rüzgârları bazen ürünlerin erken olgunlaşmasına neden olurken, bazen de kurutucu etkisinden dolayı ürünlere zarar verebilir ve karları kısa sürede eriterek sel oluşturabilir.
13. Çiy, kırağı ve kırç, yoğuşma sonucunda meydana gelen farklı yağış türleridir. Çiy, sıcaklık 0°C'un üzerindeyken oluşur ve yoğuşma sonucu su damlacıkları şeklinde ortaya çıkar. Kırağı ve kırç ise sıcaklık 0°C'un altında olduğu zamanlarda meydana gelir. Kırağı, yüzeyin buz kristalleriyle kaplandığı bir yağış türüdür. Kırç ise soğumuş yüzeylere su buharının değerek buz kristalleri şeklinde yoğuşmasıyla oluşur.
14. Orografik yağışlar, bir yamaç boyunca yükselen nemli havanın kütlesinin yamaçta oluşturduğu yağış şeklidir. Yükselirken soğuyan hava kütleleri belirli bir yükseklikten sonra doyma noktasını aşarak yağış bırakır. Dağların kıyıya paralel uzandığı bölgelerde bu tür yağışlar yaygındır. Konveksiyonel yağışlar, ısınarak yükselen havanın oluşturduğu yağış şeklidir. Hafifleyip yükselen hava kütleleri, yükseldikçe soğur ve belirli bir yükseklikten sonra doyma noktasını aşarak yağış bırakır. Ekvatoral bölgelerde yıl boyunca bu tür yağışlar görülür. Cephe yağışları, farklı sıcaklıktaki hava kütlelerinin karşılaştığı alanlarda meydana gelir. Sıcak havanın soğuk havayla karşılaştığı yerlerde sıcak hava yükselir, soğur ve yağış bırakır. Bu tür yağışlar daha çok tropikal ve kutupsal kökenli hava kütlelerinin karşılaştığı orta kuşak bölgelerinde rastlanır.
15. Ilıman karasal iklim, orta kuşak karalarının iç kısımlarında etkili olan bir iklim tipidir. Bu iklim tipinin etkili olduğu yerlerde yıllık sıcaklık farkları yüksektir. Yazları sıcak, kışları soğuk geçer. Yıllık yağış miktarı yaklaşık olarak 500 mm civarındadır ve en fazla yağış yaz döneminde düşer. Doğal bitki örtüsü bozkırdır.
16. Sert karasal iklim, Sibirya ve Kanada ile orta kuşak karalarının yüksek kesimlerinde etkili olan bir iklim tipidir. Bu iklim tipinin etkili olduğu yerlerde yıllık sıcaklık farkları çok yüksektir. Kuzey Yarım Küre'de en düşük sıcaklıklar bu iklim bölgesinde ölçülmüştür. Ocak ayı sıcaklık ortalaması -21 ile -45 °C arasında değişir. Yaz ayları serindir ve Temmuz ayı sıcaklık ortalaması 15 ile 20 °C arasındadır. Yıllık yağış miktarı ortalama olarak 500 mm civarındadır ve en fazla yağış yaz döneminde düşer. Doğal bitki örtüsü tayga adı verilen ve soğuğa dayanıklı iğne yapraklı ormanlardır.