Lise 9.Sınıf İslam Bilim Tarihi 2.Dönem 1.Sınav
-
Merâga Rasathanesi'nde kullanılan astronomi aletlerinden beş tanesini yazınız.
-
İbn Nefis'in tıp alanındaki en önemli keşfi nedir? Açıklayınız.
-
El-Cezerî'nin mühendislik alanındaki temel yaklaşımı nedir? Açıklayınız.
-
Abbasi Dönemi'ndeki eczacılık faaliyetlerinin temel özellikleri nelerdir?
-
İslam biliminin Avrupa'ya aktarılmasında İber Yarımadası'ndaki çeviri merkezlerinin rolü hakkında bilgi veriniz.
-
İslam biliminin Avrupa'ya geçişinde etkili olan şahsiyetlerden İbn Rüşd'ün Avrupa düşünce dünyasına katkıları nelerdir? Açıklayınız.
-
İdrîsî'nin "Nüzhetü'l-Müştâk fî İhtirâkı'l-Âfâk (Uzak Diyarlara Hoş Yolculukların Kitabı)" adlı eserinin içeriği hakkında bilgi veriniz.
-
İdrîsî'nin haritasının Halife Me'mun Dönemi'nde hazırlanan dünya haritasından farklarını iki örnekle açıklayınız.
-
İbn Sina'nın "iksir" olarak adlandırdığı maddelerle ilgili yaptığı deneylerden elde ettiği sonuçları açıklayınız.
-
Ömer Hayyam'ın matematik alanındaki çalışmalarını ve cebir ile geometri arasındaki ilişkiye dair görüşlerini açıklayınız.
-
Ebu'l-Vefâ el-Bûzcânî'nin matematik alanındaki üç önemli katkısını yazınız.
-
El-Mecûsî'nin "Kâmil es-Sınâ'a et-Tıbbiyye" adlı eserinin önemi nedir? Açıklayınız.
-
Belhî ekolü haritacılarının dünya haritalarındaki temel özelliklerini ve bu haritalara dini ve siyasi faktörlerin nasıl yansıdığını açıklayınız.
-
El-Mes'ûdî'nin coğrafya alanındaki en önemli görüşlerinden birini açıklayınız ve bu görüşün günümüz coğrafya anlayışıyla nasıl bir paralellik gösterdiğini belirtiniz.
-
"Renk teorisi nedir? Grafik tasarımda renk seçiminin önemi hakkında bilgi veriniz."
-
Aşağıda verilen cümlelerden doğru olanların başına (D), yanlış olanların başına (Y) koyunuz.
1. (.....) El-Cezeri, 13. yüzyılda yaşamış önemli bir İslam alimi ve mühendisdir.
2. (.....) El-Cezeri'nin otomatları genellikle elektrik enerjisiyle çalışmaktadır.
3. (.....) El-Cezeri'nin en bilinen icatlarından biri, abdest almak için düzenlenmiş otomatik sistemdir.
4. (.....) Hisarlı kan alma teknesi, hastadan alınan kanın miktarını belirlemek için tasarlanmıştır.
5. (.....) El-Cezeri'nin kayık su saati, zamanı ölçmek için yer çekimi ve suyun hareketini kullanır.
6. (.....) El-Cezeri, hayvan gücünden yararlanarak suyu yukarı çıkaran bir araç tasarlamamıştır.
7. (.....) El-Cezeri'nin tasarımlarında kullandığı makine parçalarının imalat usullerini detaylı olarak anlatmamıştır.
8. (.....) El-Cezeri'nin icatları, Avrupa mühendislik terminolojisine önemli katkılar sağlamıştır.
9. (.....) El-Cezeri, sadece mekanik alanında değil, optik ve jeoloji alanlarında da çalışmalar yapmıştır.
10. (.....) El-Cezeri'nin eserleri, Endülüs'te İslam biliminin gelişmesine doğrudan etki etmemiştir.
-
Aşağıda verilen eşleştirmeleri yapın:
a. Endülüs'te yetişen ünlü cerrah
b. Tuleytula Cetvelleri'ni hazırlayan astronomi bilgini
c. Batlamyus'a eleştirileriyle tanınan astronom
d. Felsefi romanın ilk örneği sayılan eseri yazan düşünür
e. Aristo'nun eserlerini yorumlayarak Batı'da yeniden tanınmasını sağlayan filozof
f. Usturlap üzerine eser yazan bilim insanı
g. Tıp Külliyatı adlı eserin yazarı
h. Trigonometri bilgisinden Kopernik'in etkilendiği bilim insanı
ı. İhvan-ı Safa Risaleleri'nin Endülüs'te tanınmasını sağlayan bilim insanı
i. Safiha adı verilen evrensel usturlabı icat eden bilim insanı
1. (.....) Zahravî
2. (.....) Zerkâlî
3. (.....) Câbir b. Eflah
4. (.....) İbn Tufeyl
5. (.....) İbn Rüşd
6. (.....) Mecrîtî
7. (.....) İbn Rüşd
8. (.....) Câbir b. Eflah
9. (.....) Mecrîtî
10. (.....) Zerkâlî
CEVAP ANAHTARI
- * Duvar Kadranı, Çemberli Küre, Gündönümü Halkası, Ekinoksal Çember, Hareketli Nişangahlı Alet.
- * İbn Nefis'in en önemli keşfi, küçük kan dolaşımını keşfetmesidir. Kirli kanın kalbin sağ karıncığından akciğerlere gidip temizlendikten sonra kalbin sol kulakçığına geri döndüğünü tespit etmiştir.
- El-Cezerî, teorik bilgiyi uygulamaya dönüştürmenin önemini vurgulamış ve önceki bilim insanlarının çalışmalarını inceleyerek onları geliştirmiştir. "Uygulamaya geçmemiş bir bilgi doğru ile yanlış arasında bir yerdedir" sözüyle, teorik bilginin pratikle doğrulanması gerektiğini savunmuştur.
- Abbasi Dönemi'nde eczacılık, tıp bilimine bağlı olarak gelişmiş ve kendine has bir yapıya kavuşmuştur. İlk eczaneler Bağdat'ta açılmış, ardından ilaç yapım laboratuvarları içeren eczaneler ortaya çıkmıştır. Bu eczanelerde farklı formlarda (toz, şurup, macun vb.) ilaçlar üretilmiştir.
- İber Yarımadası, özellikle İspanya, İslam biliminin Avrupa'ya aktarılmasında önemli bir köprü görevi görmüştür. VIII. yüzyıldan itibaren İslam dünyasının İber Yarımadası'nı ele geçirmesiyle başlayan süreçte, İslam dünyasındaki bilimsel çalışmalar Avrupa'ya aktarılmaya başlanmıştır. X. yüzyılda başlayan ve XII. yüzyılda yoğunlaşan tercüme faaliyetleri ile İspanya önemli bir çeviri merkezi konumuna gelmiştir. Toledo ve Ripoli Manastırı gibi merkezlerde özellikle felsefe, astronomi, matematik, tıp, kimya, tarih, coğrafya ve edebiyat alanlarında Arapça eserler Latinceye çevrilmiştir. Bu çeviriler, Avrupa'nın İslam bilimini tanımasına ve Eski Yunan bilimini yeniden keşfetmesine olanak sağlamıştır.
- İbn Rüşd, Aristo felsefesi üzerine yaptığı yorumlar ve Müslüman filozoflara yönelik eleştirileriyle Avrupa'da büyük bir itibar görmüştür. *Tehâfütü Tehâfüti'l-felâsife* (Tutarsızlığın Tutarsızlığı) adlı eseriyle tanınan İbn Rüşd'ün eserleri, Paris Üniversitesi ve diğer akademik kurumlarda okutulmuştur. Averroism olarak bilinen İbn Rüşdçülük, yüzyıllarca Avrupa'da hakim düşünce ekolü olarak kalmıştır. Aydınlanmacı düşünürlerin dahi İbn Rüşd'den etkilendiği bilinmektedir. İbn Rüşd, akıl ve din arasındaki ilişkiyi uzlaştırmaya çalışarak Avrupa düşünce dünyasında önemli bir etki bırakmıştır.
- Bu eser, bir dünya coğrafyası olup, dünya haritasının yanı sıra çok sayıda bölge haritasına da yer vermektedir. Orta Çağ'da İslam dünyasında yazılmış, yerkürenin genel ve sistematik coğrafyası üzerine yapılmış en kapsamlı çalışmalardan biridir. Ayrıca Avrupa hakkında gerçeğe en yakın bilgiler vermesi açısından da dikkat çeker.
- 1. İdrîsî, haritasında Akdeniz'i daha düzgün bir şekilde çizmiştir. 2. Avrupa'nın topografik yapısını gerçeğe daha yakın bir şekilde vermiştir.
- İbn Sina "iksir" olarak adlandırdığı maddelerle ilgili deneylerinde, cıvanın beyazlatma özelliği olduğunu, çünkü sıvı halde olması nedeniyle maddenin iç kısımlarına nüfuz edebildiğini saptamıştır. Ayrıca cıva miktarının artırılmasının beyazlatma etkisini artırmadığını da gözlemlemiştir. Cıva, kükürt ve kireci birlikte ısıtarak elde ettiği kırmızı renkli maddenin metalleri sarılaştırmada kullanılabileceğini belirlemiş ve bu amaçla saç, yumurta, kan gibi organik maddelerden de yararlanabileceğini belirtmiştir.
- Ömer Hayyam cebir, aritmetik ve geometri alanlarında eserler yazmış, irrasyonel sayıların rasyonel sayılar gibi işlemlerde kullanılabileceğini göstermiştir. Cebirsel denklemleri sınıflandırmış, özellikle üçüncü dereceden denklemlere koni kesitlerini kullanarak geometrik çözümler getirmiştir. Denklemlerin birden fazla kökeni olabileceğini de ortaya koymuştur. Cebir ile geometri arasında kurduğu irtibat, Descartes öncesi matematik tarihinde önemli bir açılıma işaret etmektedir.
- 1. Trigonometrik fonksiyonları bir bütün olarak ele alması ve logaritma çizelgelerinin yapımında yeni bir metot ortaya koyması. 2. Küresel bir üçgenin açılarından hareketle kenarlarını hesaplama probleminin çözümüne öncülük etmesi. 3. Geometride pergel kullanmayı prensip edinen ilk matematikçi olması.
- Eser, dünya tıp literatüründe bütün hastalıkların tedavisini kapsayan, birbirinden bağımsız ilk "el kitapları"ndan biridir. Ayrıca, Constantinus Africanus tarafından Latinceye çevrilerek Avrupa'da yüzlerce yıl boyunca tıp alanında önemli bir kaynak olarak kullanılmıştır.
- * Belhî ekolü haritaları ayları, doksan derecelik açıları ve daire kavislerini kullanır, gereksiz coğrafi ayrıntılardan arınıktır. Dini ve siyasi faktörler haritalara hakimdir; Mekke merkezi bir konumda gösterilir, kuzey güneyde ve güney kuzeyde yer alır. Güney yarım kürede Afrika'nın uzantısı verimsiz bir araziyle kaplıdır.
- * El-Mes'ûdî'nin en önemli görüşü, belirli bir bölgenin coğrafyasının o bölgedeki insan, hayvan ve bitki örtüsünü doğrudan etkilediğine dair kanaatidir. Bu görüş, günümüz coğrafyasında beşeri ve fiziki coğrafya arasındaki ilişkiyi vurgulayan yaklaşımlarla paralellik gösterir.
- "Renk teorisi, renklerin nasıl algılandığı, nasıl karıştığı ve birbirleriyle nasıl etkileşimde bulunduğu ile ilgilenen bir bilim dalıdır. Grafik tasarımda renk seçimi, markanın kişiliğini yansıtmak, belirli duyguları uyandırmak ve hedef kitleyle etkili bir iletişim kurmak için kritik öneme sahiptir."
- 1. D, 2. Y, 3. D, 4. D, 5. D, 6. Y, 7. Y, 8. D, 9. Y, 10. Y
- 1.a, 2.b, 3.c, 4.d, 5.e, 6.ı, 7.g, 8.h, 9.f, 10.i