10.Sınıf Astronomi ve Uzay Bilimleri 2.Dönem 1.Yazılı
-
Yerel yıldız zamanı ile yerel güneş saati neden günlük yaşamda kullanışlı değildir?
-
Zaman ve hareket kavramları arasındaki ilişkiyi açıklayınız.
-
Hicri Takvim'in temel özelliklerini ve başlangıç noktasını açıklayınız.
-
Einstein'ın Görelilik Teorisi'ne göre, bir cismin konumu zamanı nasıl etkiler? Açıklayınız.
-
22 Haziran tarihinde farklı enlemlerde (örneğin, φ = 30° ve φ = 60°) gece ve gündüz sürelerinin farklı olmasının nedenini açıklayınız.*
-
Güneş'in hiç batmadığı ve hiç doğmadığı durumlar için eşlek kon sayısı (φ) ile yıldızın deklinasyonu (δ) arasındaki ilişkiyi açıklayınız.
-
Ay'ın evrelerinin oluşum nedenini açıklayınız ve dört ana evreyi tanımlayınız.
-
Ay'ın Aralık 2014'teki evrelerine bakarak, ilk dördün evresinden son dördün evresine kadar yaklaşık kaç gün geçtiğini ve son dördün evresinden tekrar ilk dördün evresine kadar yaklaşık kaç gün geçtiğini belirleyiniz. Bu sürelerin farklı olmasının nedenini açıklayınız.
-
Gök küresi kavramını tanımlayınız ve Dünya üzerindeki bir gözlemcinin gök cisimlerini neden aynı uzaklıktaymış gibi algıladığını açıklayınız.
-
Gök eşleği nedir? Açıklayınız.*
-
Çevren kon düzeneği nedir? Bu düzenekte kullanılan temel kavramları (zenit, nadir, azimut, yükseklik açısı) açıklayınız.
-
Eşlek kon düzeneği neden gereklidir? Bu düzeneğin çevren kon düzeneğine göre avantajları nelerdir?
-
Aşağıda verilen cümlelerden doğru olanların başına (D), yanlış olanların başına (Y) koyunuz.
1. (.....) Gök cisminin sağ açıklığı (α), Koç noktasından X' noktasına doğru saat yönünün tersi yönde ölçülen merkez açıdır ve 0sa ile 24sa arasında değişir.
2. (.....) Gök cisminin dik açıklığı (δ), +180° ile -180° arasında değişen bir değer alır.
3. (.....) Koç noktası, Güneş'in görünür hareketi sırasında 21 Mart tarihinde bulunduğu noktadır.
4. (.....) Tutulum düzlemi ile eşlek arasındaki açı yaklaşık olarak 45°'dir.
5. (.....) Saat açısı (s), gözlemcinin öğlen çemberi üzerindeki noktasından X' noktasına kadar olan yayı gören merkez açıdır ve ölçüm yönü saat yönüdür.
6. (.....) Bir yıldızın günlük çemberi daima çevrenin üzerinde kalıyorsa, o yıldız batmayan bir yıldızdır.
7. (.....) Güney enlemlerinde, δ < - (90 + φ) koşulunu sağlayan yıldızlar batmayan yıldızlardır.
8. (.....) Bir yıldızın dik açıklığı (δ), gözlemcinin bulunduğu enlemden (φ) büyükse daima görünür olacaktır.
9. (.....) Koç noktasının yeri, eşlek üzerinde yıldız zamanına bağlı belirlenen bir noktadır ve bu nedenle yıldan yıla farklılık gösterir.
10. (.....) Eşlek ile tutulum çemberinin kesim noktaları mevsim noktaları olarak adlandırılır.
-
Aşağıda verilen eşleştirmeleri yapın:
a. Güneş etrafında dolanan, kendi ışığı olmayan gök cismi
b. Işık ve ısı kaynağı olan yıldız
c. Dünya'nın doğal uydusu
d. Farklı sıcaklıklardaki gazlardan oluşan devasa küreler
e. Gök cisimlerinin oluşturduğu büyük sistemler
f. Dünya'nın atmosferini geçerek yeryüzüne ulaşan meteor
g. Atmosfere girerek yanan küçük kaya veya metal parçası
h. İki gök cisminin kütle çekimi etkisiyle birbirine bağlı hareketi
ı. Belirli bir yörüngede hareket eden insan yapımı araç
i. Uzayda bulunan her türlü madde ve enerji
1. (.....) Uydu
2. (.....) Gezegen
3. (.....) Yıldız
4. (.....) Gökada
5. (.....) Meteor
6. (.....) Meteorit
7. (.....) Bulutsu
8. (.....) Evren
9. (.....) Yapay Uydu
10. (.....) Çift Yıldız
-
Aşağıdaki boşlukları uygun kelimelerle doldurun:
a. Dünya'nın etrafında dolanan gök cismine ________ denir.
b. Güneş Sistemi'ndeki en büyük gezegen ________'dir.
c. Işık yılı, ________ birimidir.
d. Gökadalar ________'nin temel yapı taşlarıdır.
e. Dünya'nın kendi ekseni etrafında dönmesi ________'yi oluşturur.
CEVAP ANAHTARI
- Yerel yıldız zamanı ve yerel güneş saati, gözlemcinin bulunduğu boylama bağlı olarak değiştiği için geniş alanlarda kullanışlı değildir. Her boylam için farklı bir zaman dilimi olması pratik sorunlar yaratır.
- Zaman soyut bir kavramdır ve ancak doğada düzenli olarak tekrarlayan hareketlerle somutlaştırılabilir ve tanımlanabilir. Bu nedenle, zaman ve hareket kavramları birbirinden bağımsız incelenemez.
- Hicri Takvim, Hz. Muhammed'in Mekke'den Medine'ye göçünün (hicret) başlangıç kabul edildiği ve ay yılına göre hazırlanan takvimdir.
- Genel Görelilik Kuramı'na göre, çekim merkezlerinin yakınında zaman daha yavaş akar. Örneğin, dağın tepesinde yaşayan bir ikiz, deniz seviyesinde yaşayan ikizinden daha çabuk yaşlanacaktır.
- 22 Haziran'da farklı enlemlerde gece ve gündüz sürelerinin farklı olmasının nedeni, Dünya'nın eksen eğikliği ve Güneş etrafındaki yörüngesidir. Eksen eğikliği, Güneş ışınlarının farklı enlemlere farklı açılarda gelmesine neden olur.
- Güneş'in hiç batmadığı durum için |δ| < 90 - |φ| koşulu sağlanmalıdır. Güneş'in hiç doğmadığı durum için ise -δ < - (90 - φ) koşulu sağlanmalıdır.
- Ay'ın evreleri, Ay'ın Güneş etrafında dönerken Güneş'ten aldığı ışığın Dünya'dan görünümüne göre değişmesinden kaynaklanır. Dört ana evre şunlardır: Yeni Ay (Ay'ın Dünya'ya bakan yüzü ışık almadığı için görünmez), İlk Dördün (Ay'ın sağ yarısı aydınlık), Dolunay (Ay'ın tamamı aydınlık) ve Son Dördün (Ay'ın sol yarısı aydınlık).
- Metinde kesin tarihler verilmediği için net gün sayısı belirlenemez. Ancak, Ay evreleri arasındaki sürelerin farklı olmasının nedeni, Ay'ın yörüngesinin elips şeklinde olması ve Ay ile Güneş arasındaki göreli uzaklığın değişmesidir.
- Astronomide Dünya'yı merkez olarak kabul eden hayalî küreye gök küresi denir. Dünya yüzeyinde bulunan bir gözlemci nerede olursa olsun bütün gök cisimlerini aynı uzaklıktaymış gibi algılar çünkü gözlenen cismin (veya cisimlerin) gözlemciye olan uzaklığı arttıkça gözün karşılaştırma yapabilme gücü azalır.
- *Gök eşleği, Dünya'nın Ekvator düzleminin gök küresi ile kesiştiği varsayılan çemberdir.*
- Çevren kon düzeneği, bir gözlemcinin bulunduğu noktadan yerküreye teğet olan çevren çemberini referans alarak oluşturulan bir koordinat sistemidir. Temel kavramları şunlardır: * Zenit: Gözlemcinin tam tepesindeki nokta * Nadir: Zenit'in tam tersi, gözlemcinin ayaklarının altındaki nokta * Azimut: Çevren üzerinde gözlemcinin güney noktasından düşey çemberin çevreni kestiği noktaya kadar olan açıdır. * Yükseklik açısı: Çevrenle düşey çemberin kesişim noktasından gök cismine kadar olan açıdır.
- Eşlek kon düzeneği, gözlemcinin konumuna ve zamana bağlı olarak değişen açı değerlerini ortadan kaldırmak ve gök cisimlerinin konumlarını gözlemciden bağımsız olarak tanımlamak için gereklidir. Çevren kon düzeneğine göre avantajları, gök cisimlerinin konumlarını evrensel bir referans sistemine göre belirleyebilmesidir.
- 1. D 2. Y 3. D 4. Y 5. D 6. D 7. Y 8. Y 9. D 10. Y
- 1.c, 2.a, 3.b, 4.e, 5.g, 6.f, 7.d, 8.i, 9.ı, 10.h
- a. Uydu, b. Jüpiter, c. Uzaklık, d. Evrenin, e. Gece ve Gündüz